سلطان محمد ميرزا قاجار
191
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
آتشكده [ و ] چندى كليسا بود . حال سالهاست كه مسجد خداپرستان است . واقعى از ابنيهء غريب است . همه از سنگ الوان مختلف ، ستونهاى سنگ [ ى ] يكپارچهء خوبى دارد . دو سمت مسجد دو مرتبه ، دو طرف ديگر يك مرتبه ، آنقدرها در اين ستونها و كيلاويها و كتيبههاى آن منبتها و حجاريهاى خوب كردهاند كه عقل بيننده در آنها حيران ماند . رسم اين حجّارى دخلى به حجاريهاى شام و حلب ندارد . مسجد آل عثمان مسجد ديگرى هست از بناهاى آل عثمان . بناى عالى خوبى است ، همه از سنگ . [ 117 آ ] ستونهاى يكپارچهء بسيار خوبى دارد . دو حجارى در اين مسجد ديده شد كه در جاهاى ديگر اين قسم صنعت حجارى ديده نشده بود . از درى كه داخل گنبد مسجد مىشود ، طرفين در ، دو ايوان دارد كه هريك پنج ذرع در سه ذرع تخمينا مىشود . دو مرتبهء فوقانى و تحتانى دارد . سقف مرتبهء زير را از پارچههاى سنگ كه طول هريك به قدر نيم ذرع و عرض يك چهار يك مىشود ، مثل طاقهاى تيرپوش ، سقف هموار [ و ] پوشيده است . در نهايت راستى و هموارى به استادى سنگها را از داخل بهطورى قفل و بست كرده [ اند ] « 3 » كه يكديگر را نگاه داشتهاند . از خارج ابدا معلوم نيست . منبرى هم از سنگ دارد بلند . پلهء اول منبر چهارچوب و در دو لنگه دارد ، سنگى ولى به رسم نجارى كر [ د ] ه « 4 » ساخته است ، بهطورى كه تا دست به او نرسد معلوم نمىشود چوب است يا سنگ . بعضى كليسا هم دارند . چندان معتبر نيست . عمارات و وضع كشاورزى مدفن [ 117 ب ] مالك اشتر در اين شهر است . پسر خالد ابن وليد هم كه فاتح اين قلعه است ، در مسجد خوبى كه در ارگ اين شهر واقع است مدفون
--> ( 3 ) . اصل : كرده است . ( 4 ) . اصل : نجارى كره .